Zaburzenia w sferze emocjonalnej należą do zjawisk obserwowanych zarówno w chorobach psychicznych, jak i u dzieci zdrowych. Procesy emocjonalne dziecka związane są z cechami układu nerwowego, układu endokrynologicznego i ogólnym stanem jego zdrowia. Także na kształtowanie się określonego typu i rodzaju reakcji emocjonalnych dzieci ma wpływ kontakt z osobami najbliższymi, wczesne doświadczenia społeczne oraz atmosfera uczuciowa pomiędzy ludźmi stanowiącymi jego najbliższe otoczenie.

Bardziej jasno i konkretnie przyczyny zaburzeń podaje S. Gerstman. Są to:
– nadmierna więź emocjonalna z najbliższymi.Przyczyną takiego stanu może być nadopiekuńcza lub lękowa postać matki, w konsekwencji czego dziecko boi się pozostawienia przez nią na krótki nawet czas, a normalna potrzeba więzi przekształca się w nadmierną zależność,
– postawa konsumpcyjna, która może być wynikiem błędów wychowawczych typu ograniczania samodzielności, nie przyzwyczajania dziecka do partnerskiego współuczestnictwa w obowiązkach domowych (na miarę jego możliwości), do dawania i dzielenia,
– egotyzm uczuciowy cechujący się brakiem lub niedostatkiem rozwoju uczuć wyższych, szczególnie społecznych, a także brakiem umiejętności do odwzajemniania uczuć miłości czy współodczuwania z innymi,
– poczucie niższości  lub poczucie nadmiernej mocy.

CHARAKTERYSTYKA ZABURZEŃ EMOCJONALNYCH

DZIECI NERWICOWE
Schorzenia nerwicowe polegają na chorobliwie lękowej reakcji na stres. Stały niepokój i lęk uniemożliwiają dziecku prawidłowe przystosowanie się do warunków i wymagań otoczenia i są przyczyną zaburzeń zachowania. Pojęcie nerwicy wprowadził w 1776r. szkocki lekarz Cullen. Rozumiał on nerwice jako wszelkie choroby układu nerwowego. Uściślenia tego pojęcia dokonał P. Dubois zwracając uwagę na konieczność istnienia urazu psychicznego. Dziś wiemy, że główną przyczyną powstawania nerwic są właśnie urazy psychiczne. Są to traumatyzujące przeżycia wypływające z niekorzystnych sytuacji w środowisku zewnętrznym, wywołujące zaburzenia normalnego funkcjonowania.

Do sytuacji nerwicorodnych zalicza się:
-sytuacje traumatyczne, w których na skutek silnego jednorazowego urazu dochodzi do zaburzeń zachowania.
Urazy psychiczne wywołują nagłe bodźce, wzbudzające lęk, jak: pożar, pogryzienie przez psa, kary fizyczne, przerażające bajki, opowiadania. Silne działanie urazowe mają także sytuacje rodzinne: kłótnie, bójki między rodzicami, rozwód, śmierć;
-sytuacje sub traumatyczne, które nie wywołują natychmiastowego zakłócenia czynności, lecz długotrwale kumulują negatywne doświadczenia emocjonalne(tzw. nerwica korozyjna). Szczególnie traumatyzująca może być rola środowiska rodzinnego i przedszkolnego. Obuchowska wymienia następujące cechy środowiska o zakłócającym charakterze:
1.Znaczna zmienność wymagań- wyręczanie w domu, a w przedszkolu wymaganie samodzielności
2.Wzajemna sprzeczność wymagań-gdy dziecko jest za swoje zachowanie jednocześnie nagradzane i karane(w różnych środowiskach).
3.Niedostosowanie wymagań do możliwości dziecka.

Nie wszystkie czynniki działające na dziecko wywołują zaburzenia nerwicowe. Decydując znaczenie ma nie tylko charakter urazu (rodzaj, siła, stopień nowości bodźca), ale i indywidualne cechy, jak:
-właściwości biologiczne, wiążące się z typem układu nerwowego,
-doświadczenia psychiczne (wiedza, postawy, nawyki),
-oczekiwania i przewidywania dziecka,
-mikrouszkodzenia Centralnego układu nerwowego , powodujące osłabienie zdolności do radzenia sobie w sytuacjach trudnych.

Podstawowym objawem nerwicy, a zarazem jej źródłem jest lęk. Jest to silny stan napięcia charakteryzujący się poczuciem zagrożenia, bezradności, niepokoju, bezsilności. Jednostka w celu uniknięcia przeżywania lęku uruchamia mechanizmy obronne.

Strach w odróżnieniu od lęku jest reakcją na określone, obiektywne bodźce zagrażające, natomiast lęk powstaje w sytuacji zagrożenia podstawowych wartości osobowości. Najczęściej występujące lęki u dzieci w wieku przedszkolnym to lęki: przed ciemnością, przed pozostaniem samotnie w domu, przed zwierzętami czy groźnymi zjawiskami przyrody.

Mimowolne moczenie występuje częściej u chłopców niż u dziewcząt, oraz jako jeden z wielu objawów zaburzeń zachowania niż jako symptom pojedynczy. Badania wskazują na współwystępowanie z objawem moczenia: lęków, drażliwości pobudliwości psychoruchowej, złych stosunków z grupą rówieśniczą.

Przyczyny występowania mimowolnego moczenia;
– niewykształcenie umiejętności kontroli wydzielania moczu w wyniku nieprawidłowego treningu czystości,
– nieprawidłowości tkwiące w środowisku rodzinnym.

Dzieci obojętne uczuciowo. Dziecko, które nie umie nawiązywać kontaktów uczuciowych z rówieśnikami i dorosłymi, nie umie współodczuwać radości i smutków innych osób; którego mimika twarzy jest mało ekspresyjna, smutne, często unikające kontaktu wzrokowego, odtrącające przyjaźń innych, czasem złośliwe i wrogie w stosunku do otoczenia, sprawiające wrażenie, jakby mu nie zależało na uczuciach innych-to dziecko określane jako uczuciowo obojętne.

Przyczyny apatii dziecka wobec otoczenia:
-pozbawienie kontaktu z matką (jak podaje Maclay „małe dziecko stanowi integralną część matki, a matka jest jednostką niekompletną bez dziecka”),
-pobyt w domu dziecka,
-zaniedbujące środowisko rodzinne,
-strach przed agresją dorosłych, starszych kolegów,
-przewlekłe choroby dziecka.

Dzieci obojętne uczuciowo odczuwają zagubienie i samotność, a w konsekwencji lęk, który powoduje uwarunkowanie negatywnej reakcji na ludzi. W przyszłości mogą u nich wystąpić zaburzenia osobowości i zachowania.

Zaburzenie łaknienia to nerwicowy brak apetytu. Zaburzenie to występuje u około 2/3 dzieci w wieku przedszkolnym. Zaburzenie apetytu może być reakcją dziecka na:
-podawanie mu takiego pokarmu, którego dziecko nie aprobuje,
-zazdrość o rodzeństwo i o miłość rodziców (w rodzinie gdzie urodziło się nowe dziecko)
-wyrażanie niechęci czy wrogości do rodziców,
-sposób zwrócenia na siebie uwagi i zapewnienia opieki.
U niektórych dzieci nerwicowych obserwuje się wymioty, czasem współwystępujące z anoreksją, czasem istniejące samoistnie jako reakcja na niemiłe przeżycia związane zjedzeniem

Jąkanie jest jednym z częściej występujących objawów zaburzeń mowy wieku dziecięcego. Wiek przedszkolny uważany jest za ten etap rozwoju, w którym jąkanie pojawia się najczęściej. Stwierdzono, że występuje częściej u chłopców niż u dziewczynek. Według H. Spionek wśród dzieci jąkających się chłopcy stanowią około 80%.

Tiki są to nagłe, mimowolne wyładowania ruchowe różnych grup mięśniowych, nie podlegające świadomej kontroli. Tiki, pojawiają się rzadko w okresie przedszkolnym, wystąpienie ich w tym okresie świadczy o poważnych zaburzeniach emocjonalnych. Tiki zaliczane są do objawów nerwicowych, a ich podłoże to silne przeżycia urazowe, wywołane sytuacjami konfliktowymi.
Na pojawienie się i utrzymanie tików wpływają następujące mechanizmy i czynniki patogenne:
-naśladownictwo starszych kolegów lub dorosłych, stopniowo przechodzące w nawyk;
-utrwalenie reakcji obronnych;
-nagły uraz psychiczny, np. przestraszenie się;
-długotrwałe traumatyzujące przeżycie wywołane nieprawidłowymi warunkami rozwojowych.